"Tarcza Legionów"

W 1916 r. baron Götz-Okocimski ufundował "Tarczę Legionów" w ramach prowadzonej pod patronatem Naczelnego Komitetu Narodowego (N.K.N.) zbiórki na fundusz wdów i sierot po poległych legionistach. W tarczę wbijane były specjalne gwoździe ofiarodawców. Dochód był przeznaczony na rzecz legionistów - inwalidów oraz wdowy i sieroty po nich.

Uroczystości odsłonięcia tarczy Legionów odbyły się w Brzesku dnia 10 marca 1917 roku i zostały opisane w krakowskim tygodniku "Nowości Ilustrowane". Poniżej zamieściłem cały artykuł, przesłany przez Marka Sukiennika, posiadacza oryginalnego wydania gazety.

Więcej na temat legionistów brzeskich oraz działalności N.K.N. w Brzesku przeczytać można w opracowaniu Kazimierza Missony "Brzesko w latach 1914-1920".

Zbigniew Stós

14 kwietnia, 2010 r.


Dowód wpłaty 4 Koron przez Panów Jarosława i Bogdan Brylińskich.

Z arch. Marka Sukiennika

4 kwietnia 2013 r.


Z uroczystości narodowych na prowincyi.

Dnia 10. bieżącego miesiąca odbył się w Brzesku obchód 5. listopada (*) i równocześnie odsłonięcie tarczy Legionów. Uroczystość rospoczeła się nabożeństwem, odprawionym w kościele parafialnym przez sędziwego i znanego patryotę, ks. prałata Kosseckiego. Kazanie okolicznościowe wygłosił ks. Krzemieniecki. Po nabożeństwie, podczas którego śpiewał chór pań miejscowych udał się pochód pod magistrat, przy którym właśnie w ogródku ustawiono miły dla oka kiosk o motywie starego polskiego budownictwa kościelnego.

Piękną tarczę Legionów i kiosk ufundował baron Götz-Okocimski. Imieniem Powiatowego Komitetu Narodowego przemówił pan Henryk Bukowski w zastępstwie nie mogacego wziąć udziału z powodu choroby barona Götza-Okocimskiego. Treściwe i serdeczne przemówienie zakończył p. Bukowski apelem, by chętnymi datkami, zebranymi przy wbijaniu gwoździ w tarczę, przyczynić się do złagodzenia nędzy wdów i otarcia łez sierotom po Legionistach.

Z kolei zabrał głos delegat N. K. N., profesor Wszechnicy Jagiellońskiej, p. Straszewski, który z entuzyazmem i werwą, nie spotykaną u ludzi jego wieku, uprzytomnił zebranej publiczności, jak wielkiej wagi jest dla nas manifest 5. listopada. Nieubłagana zemsta za rozbiór Polski - zdaniem mówcy - była jednym z powodów toczącej sie obecnie wojny, a manifest 5. listopada jest koniecznością dziejową.

Wzniosła i przemawiająca głęboką miłością ojczyzny mowa p. prof. Straszewskiego nagrodzona została żywymi oklaskami, poczem nastąpiło wbijanie gwoździ honorowych.

Miasto, jakkolwiek był to dzień powszedni, przybrało wygląd świateczny przez dekoracye flagami narodowemi i zamkniecie sklepów.

źródło: Nowości Ilustrowane, Nr 13, Kraków 31 marca 1917.

14 kwietnia, 2010 r.


Czytaj także: "Brzeska tarcza Legionów" [2017-11-10]


(*) 5 listopada 1916 roku władze niemieckie i austriackie wydały tzw. Akt 5 listopada gwarantujący Polakom powstanie samodzielnego Królestwa Polskiego. Nie zostały sprecyzowane granice przyszłej monarchii. Akt zawierał natomiast sformułowania dotyczące stworzenia armii polskiej. Wydanie aktu wiąże się z faktem, że przedłużająca się I wojna światowa zmusiła państwa centralne do poszukiwania rekruta w okupowanym Królestwie Polskim.

Na podstawie aktu, 6 grudnia 1916 roku powstała Tymczasowa Rada Stanu z Wacławem Niemojowskim na czele. Kierownikiem Komisji Wojskowej został Józef Piłsudski, który podporządkował Radzie Polską Organizację Wojskową. Rada otrzymała jedynie uprawnienia doradcze, ale cały czas walczyła o ich poszerzenie na obszar szkolnictwa i sądownictwa (co udało się już po zakończeniu jej prac). Tymczasowa Rada Stanu podała się do dymisji po kryzysie przysięgowym w 1917 roku. Kontynuatorką jej prac była Komisja Przejściowa Tymczasowej Rady Stanu, a następnie Rada Regencyjna i powołany przez nią Rząd Jana Kucharzewskiego. Po nieudanych próbach pozyskania polskiego rekruta Austria i Niemcy podjęły podobne działania wobec Litwy i Ukrainy.

Akt 5 listopada wywołał żywą reakcję w państwach Ententy. W grudniu 1916 roku za niepodległością Polski wypowiedział się parlament Włoch. Na krótko przed rewolucją lutową car Mikołaj II zapowiedział stworzenie zjednoczonej Polski w unii z Rosją. W styczniu 1917 roku, czyli zaraz przed przystąpieniem Stanów Zjednoczonych do wojny, za niepodległością Polski wypowiedział się prezydent Woodrow Wilson.

Choć sam akt 5 listopada nie dawał Polakom pewnej i konkretnej wizji przyszłej niepodległej Polski, to wywołał on na świecie tak szeroki oddźwięk, że jego ogłoszenie wydaje się być kluczowym czynnikiem w polskich staraniach o odzyskanie niepodległości.

źródło: pl.wikipedia.pl