Nieoficjalny Portal Miasta Brzeska i Okolic 
  Home  |   Almanach  |   BBS  |   Forum  |   Historia  |   Informator  |   Leksykon  |   Linki  |   Mapa  |   Na skróty  |   Ogłoszenia  |   Polonia  |   Turystyka  |  Autor  
 Syndication
 

 Statistics
 Entries (148)
 Comments (0)

 Archives
  December, 2017 (1)
  October, 2017 (3)
  July, 2017 (2)
  May, 2017 (1)
  April, 2017 (1)
  March, 2017 (3)
  January, 2017 (1)
  December, 2016 (1)
  November, 2016 (1)
  September, 2016 (1)
  May, 2016 (1)
  April, 2016 (1)
  January, 2016 (1)
  December, 2015 (1)
  November, 2015 (1)
  August, 2015 (1)
  July, 2015 (1)
  June, 2015 (1)
  May, 2015 (2)
  April, 2015 (2)
  March, 2015 (4)
  February, 2015 (1)
  November, 2014 (2)
  October, 2014 (3)
  September, 2014 (3)
  August, 2014 (3)
  July, 2014 (2)
  June, 2014 (1)
  May, 2014 (5)
  April, 2014 (5)
  March, 2014 (3)
  February, 2014 (2)
  January, 2014 (7)
  November, 2013 (5)
  October, 2013 (2)
  September, 2013 (2)
  August, 2013 (5)
  July, 2013 (1)
  June, 2013 (1)
  May, 2013 (1)
  October, 2012 (2)
  September, 2012 (2)
  July, 2012 (2)
  June, 2012 (1)
  April, 2012 (3)
  March, 2012 (1)
  February, 2012 (2)
  December, 2011 (2)
  November, 2011 (8)
  October, 2011 (2)
  September, 2011 (4)
  July, 2011 (3)
  May, 2011 (1)
  March, 2011 (1)
  December, 2010 (2)
  November, 2010 (2)
  September, 2010 (1)
  June, 2010 (1)
  May, 2010 (1)
  April, 2010 (1)
  February, 2010 (1)
  December, 2009 (1)
  October, 2009 (2)
  September, 2009 (1)
  June, 2009 (1)
  April, 2009 (1)
  December, 2008 (1)
  October, 2008 (2)
  September, 2008 (2)
  July, 2006 (1)
  April, 2006 (2)
  March, 2006 (1)

Obchody rocznicy Konstytucji 3 maja w Brzesku w latach międzywojennych 

Po odzyskaniu niepodległości w 1918, rocznica Konstytucji 3 maja została uznana za święto narodowe uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919. Po II wojnie światowej obchodzono je do 1946, kiedy w wielu miastach doszło do demonstracji studenckich. Od tego czasu władze komunistyczne zaprzestały i zabroniły publicznego świętowania, a próby manifestowania były często tłumione przez milicję. Święto to zostało oficjalne zniesione ustawą z 18 stycznia 1951 o dniach wolnych od pracy. Dopiero w roku 1981 ponownie władze świętowały to historyczne wydarzenie. (wikipedia.pl)

 

W latach I wojny Światowej i później w II RP, w rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 maja, Komitety Obywatelskie organizowały pochody, w których brali udział mieszkańcy miasta oraz młodzież szkolna i przedstawiciele różnych organizacji  społecznych. W Kronikach Miasta Brzeska 1385-1944, autorstwa Jana Burlikowskiego, znaleźć można krótkie akapity związane z obchodami rocznicy Konstytucji 3 maja w Brzesku.

 

Rok1915

Z kolejnego zapisu w księdze protokołów (Towarzystwa Szkoły Ludowej - przypis Zb.S.) wynika, że uroczysty obchód dla uczczenia rocznicy Konstytucji 3 Maja odbył się w dniu 14 maja 1915 roku, a na program złożyły się: nabożeństwo z kazaniem, kwesta na "Dar narodowy", wieczór w "Sokole" z deklamacjami, śpiewem, recytacją Spowiedzi ks. Robaka, odczytem pro£ Wichera. (t.III)

 

Rok 1916

Innym zadaniem TSL-u (Towarzystwa Szkoły Ludowej - przypis Zb.S.) była organizacja patriotycznych uroczystości. Dotyczyło to przede wszystkim tradycyjnych obchodów rocznicy Konstytucji 3 Maja. Organizowane one były już w okresie zaborów. Oto na posiedzeniu Zarządu TSL w dniu 7 kwietna 1916 roku postanowiono urządzić obchód narodowy 3 Maja, a ułożenia i wykonania programu podjęli się pp. Henryk Bukowski, Feliks Kica i Ludwik Wicher. (t.III)

-* * * * *-

 

Na zakończenie przewodniczący w gorących słowach złożył podziękowanie ks. Romanowi Mazurowi za wygłoszenie patriotycznego kazania w dniu 3 maja i za kwestę kościelną. (...)  Dokonano rozliczenia kasowego z obchodów 3 Maja: kwesta w kościele urządzona przez ks. prob. Mazura przyniosła 207 koron, 80 halerzy, 1/2 rubla i 25 fenigów; kwesta w mieście - 32 korony i 12 halerzy, czyli razem 240 koron, 2 halerze, 1/2 rubla, 25 fenigów. Suma ta miała być przekazana w połowie do Zarządu Głównego TSL, a w połowie do Departamentu NKW. Dochód z wieczorku wyniósł 231,80 koron za bilety i naddatki. Ogólna suma wydatków wieczorkowych wyniosła 124,76 koron, czysty więc dochód wyniósł 107,04 koron, z czego jeszcze miano pokryć oświetlenie. Podniesiono następnie, że jeżeli wieczorek udał się, to wielka w tym zasługa młodzieży gimnazjalnej (dała część artystyczną - przyp. kronikarza). (t.III)

(

Rok 1917

Dnia 6 maja 1917 roku staraniem Koła TSL odbył się doroczny obchód ku czci Konstytucji 3 Maja, na który złożyło się uroczyste nabożeństwo i kazanie wygłoszone przez ks. proboszcza Mazura. W kościele i na ulicach urządzono kwestę na "Dar narodowy" oraz sprzedaż wydawnictw. Wieczorem wygłosił odczyt o Konstytucji dyrektor gimnazjum Kazimierz Missona. Na posiedzeniu w dniu 5 czerwca 1917 roku dokonano rozliczenia ze zbiórki w czasie obchodów 3 Maja. Przychód - 863,80 koron, wydatki -  620,16 koron, dochód zatem dla Koła TSL w Brzesku - 243,64 koron. Postanowiono przekazać Zarządowi Naczelnemu kwotę 250 koron na "Dar narodowy", za nalepki 128,94 koron, na kokardki po 1 koronie - 71 kor., za znaczki po koronie - 76.40 koron - razem 526.34 koron. Wniesiono prośbę do Centrali Odbudowy Kraju o odszkodowanie za zniszczoną w czasie inwazji rosyjskiej bibliotekę, która przedstawiała wartość 2.500 koron. (t.III)

 

Rok 1918

Piękną uroczystością uczciło gimnazjum w tym roku tradycyjne święto 3 Maja, które obchodzono ze względów miejscowych w niedzielę 5 maja 1918 r. W tym dniu odbyło się poświęcenie sztandaru gimnazjalnego. Tłumy młodzieży i publiczności zgromadziły się na boisku gimnazjalnym, gdzie przemawiali: ks. dr Czuj i dyrektor, krzewiąc u zebranych wiarę w bliską niepodległość. Wieczorem odbyło się w pawilonie okocimskim uroczyste przedstawienie, na które złożyły się deklamacje, śpiew chóru gimnazjalnego i odegranie sceny spisku z Kordiana Słowackiego. (t.II)

 

Rok 1920

Uroczystość 3 Maja świętowano w roku 1920 bardzo okazale. W południe - zebraniem i gorącym przemówieniem na rynku, wieczorem- uroczystym obchodem w "Sokole". Przemawiali dr Władysław Brzeski, dr Cyga, przed południem prezes Missona. Sala "Sokoła" była zapełniona. Część koncertową przygotowali profesorowie Gardziel i Nowicki, wypełniła młodzież gimnazjalna. (t.II)

 

Rok 1921

Z chwilą odzyskania niepodległości obchody 3 Maja nabrały jeszcze większego znaczenia. W odezwie wydanej przez Zarząd Koła TSL w Brzesku z dnia 21 kwietnia 1921 roku, a skierowanej do Magistratu na ręce komisarza rządowego dra Jana Brzeskiego, czytamy m.in.: Z chwilą Zmartwychwstania Polski jest dzień 3 maja nie tylko uroczystością narodową, ale w myśl uchwały Sejmu także świętem ogólnopaństwowym. Wydział Koła TSL w Brzesku w porozumieniu z Zarządem Głównym w Krakowie i tutejszym Starostwem, uchwalił dzień 3 maja 1921 roku uświetnić uroczystością według programu podanego na odwrotnej stronie. Ninięjszym zapraszamy gorąco Świetny Magistrat do jak najrychlejszego wzięcia udziału w uroczystym nabożeństwie, w pochodzie do "Sokoła" i poranku...

 

Program tej uroczystości przedstawiał się następująco:

 

Nabożeństwo w kościele parafialnym o godz. 10 - tej rano. Po nabożeństwie pochód do "Sokoła" w na stępującym porządku:

 

1. Straż ochotnicza

2. Uczniowie i uczennice szkół powszechnych

3. Uczniowie i uczennice Państwowego Gimnazjum

4. Delegaci poszczególnych gmin powiatu

5. Robotnicy browaru w Okocimiu

6. Urzędnicy browaru w Okocimiu

7. Wszystkie urzędy z Brzeska

8. Duchowieństwo z Brzeska i powiatu

9. Publiczność

 

Poranek w "Sokole"

1. Powitanie zgromadzonych przez Koło TSL

2. Chór męski

3. Wykład o doniosłości Konstytucji 3 Maja

4. Chór męski - 3 pieśni - deklamacja ,,3 Maj"

 

Przy wejściu do sali "Sokoła" zamiast wstępu dobrowolne składki na zakup książek do Publicznej Wypożyczalni w Brzesku. Nadto przy stolikach będą sprzedawały Panie pamiątkowe odznaki, widokówki, obrazy itp.

W dniu 3 maja 1921 roku mają być wszystkie okna w Brzesku iluminowane nalepkami, a domy ozdobione chorągwiami. Nalepki do okien można nabywać w aptece, Chrześcijańskiej Spółce Kredytowo Handlowej i Składnicy Kółek Rolniczych.

 

Uroczystości z podobnym programem na dzień 3 Maja organizowało Koło TSL corocznie. (t.III)

 

Rok 1935

3 maja 1935 r. W 144. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja młodzież wzięła udział w obchodzie zorganizowanym przez Komitet Obywatelski, dając do programu akademii deklamację zbiorową (wyjątki z Pana Tadeusza) i produkcje orkiestry. (t IV)

 

Rok 1936

Obchody rocznicy Konstytucji 3 maja w Brzesku. Przemarsz, obecną ul. Kościuszki, młodzieży gimnazjum im. J. Piłsudskiego i członków TK "Sokół"

 


3 maja 1936 r.

(fot. z arch. Emilii Korman)

 

Rok 1937

Obchody rocznicy Konstytucji 3 maja w Brzesku. Przemarsz, obecną ul. Kościuszki, dziewcząt z gimnazjum im. J. Piłsudskiego

 

3 maja 1937 r.

(fot. z arch. Emilii Korman)

 

Rok 193?

Obchody rocznicy Konstytucji 3 maja w Brzesku. Przemarsz obecną ul. Kościuszki mieszkańców i młodzieży gimnazjum im. J. Piłsudskiego.

 


3 maja 193? r.

(fot. Maria Srokowa - z arch. Kariny Gaweł)

 

Rok 1940

Pierwsza fala aresztowań miała miejsce 3 maja 1940 roku. Jak wiadomo, przed wojną dzień ten był obchodzony jako święto narodowe. Wybór więc tej daty przez gestapo na pierwsze aresztowania był chyba zamierzony. Społeczeństwo miasta i okolicy bardzo to przeżyło. Padł strach na wszystkich.

Bronisława Stankowska, w tym czasie uczennica liceum brzeskiego, w swoim cennym pamiętniku tak opisała ten dzień: 3 maja - rocznica Konstytucji 3 Maja. W kościele dużo osób. Do Brzeska przyjechał czarny autobus, ludzie śledzą go z niepokojem. Niemcy zabrali Zająca, Nowaka - dyrektora szkoły, doktora Brzeskiego i jego syna. Zabrano też Zbyszka Damasiewicza, Adama Dernogę, Zbyszka Tryczyńskiego, Sediwych: Romana i najmłodszego brata, Leszka Zajączkowskiego. Uciekli chłopcy - Gut, Jan Szpil. Zabrali też J. Stósa. Ludzie mówią, że potem wszystkich wywiozą. Wywiezieni zostali do więzienia w Tarnowie. Wszystko odbyło się w sposób brutalny, bezwzględny. Popychano, kopano. (t.V)

 

P. Wojciech Góra w swoich Wspomnieniach ukazuje też pewne szczególy aresztowań w Brzesku. Pisze on: 3 maja 1940 roku wczesnym rankiem nastąpiła dość niespodziewana pierwsza fala aresztowań przez gestapo. Zostali wtedy aresztowani i wywiezieni do więzienia w Tarnowie: drJan Władysław Brzeski, jego syn inż. Kazimierz Brzeski, Stanisław Nowak kierownik szkoły podstawowej, Berezowski - dyrektor gimnazjum i inni (których nazwiska zapomniałem) oraz uczniowie gimnazjalni - Zajączkowski, Niedzielski, dwaj bracia Sediwy, Zięć i jego matka i inni, których nie pamiętam. (t.V)

 

W pierwszych miesiącach okupacji dr Brzeski, władający biegle językiem niemieckim, miał jeszcze wyraźny wpływ na administrację miasta. Jako wyróżniający się aktywnością znajdował się pod obserwacją gestapo. 3 maja 1940 roku został aresztowany wraz z synem Kazimierzem, inżynierem rolnictwa, i grupą inteligentów brzeskich i wywieziony do więzienia w Tarnowie. Tam był świadkiem wywiezienia 728 więźniów politycznych, Polaków, do obozu oświęcimskiego, wówczas zakładanego. (Przegląd Lekarski nr 1 z 1976 roku, Organ Krakowskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Lekarskiego) (t.V)

 

Opracował

Zbigniew Stós

piątek maja 2 2014 08:26



Copyright © 2004-2018 Zbigniew Stos Wszelkie prawa zastrzezone.
Uwagi, opinie i komentarze prosze przesylac na adres portal.brzesko.ws@gmail.com