Nieoficjalny Portal Miasta Brzeska i Okolic 
  Home  |   Almanach  |   BBS  |   Forum  |   Historia  |   Informator  |   Leksykon  |   Linki  |   Mapa  |   Na skróty  |   Ogłoszenia  |   Polonia  |   Turystyka  |   Autor  
 

Stefania Ordyńska-Morawska 1882-1968. (UTW)  (Jacek Filip)  2018-02-09

Stefania Ordyńska-Morawska 1882-1968. (UTW)

W minioną środę, 7 lutego, studenci Uniwersytetu Trzeciego Wieku mieli okazję „kursować” pomiędzy Paryżem a Brzeskiem dzięki kolejnemu wykładowi Jerzego Wyczesanego w ramach XXXI Brzeskiej Lekcji Historii.





Tym razem nasz znakomity wykładowca przybliżył postać nietuzinkową, a mianowicie Stefanię Ordyńską – malarkę, graficzkę i projektantkę sztuki użytkowej. Wprawdzie od początku XX wieku artystka mieszkała w Paryżu, ale dość często odwiedzała nasze miasto, gdzie mieszkali jej rodzice oraz siostra.



(fot. Jacek Filip
)

„Ojciec artystki – Aleksander Stadnik - do 1903 roku był rządcą dóbr rodziny Woyciechowskich, a następnie Heleny Pruszak Brandtowej w Wielopolu Skrzyńskim, miejscu urodzenia Tadeusza Kantora. Aleksander i Maria Stadnikowie mieli pięcioro dzieci: Julię Stefanię (późniejszą Ordyńską), Zofię, Marię, Helenę oraz Kazimierza. Warto nadmienić, iż siostry Stadnikówny przyjaźniły się z Heleną z Bergerów Kantorową, matką wspomnianego Tadeusza.

Po stracie pracy rządcy w Wielopolu Aleksander Stadnik z bliżej nieznanych nam już dzisiaj powodów przeniósł się wraz z rodziną do Brzezowca koło Brzeska. Tu, przy dzisiejszej ulicy Legionów Piłsudskiego, kupił położoną w rozległym ogrodzie, obszerną, murowaną willę w stylu dworkowym. Dom ten stał się rodzinnym gniazdem Stadników, a następnie Goosów (córki Zofii i jej męża Władysława oraz ich dzieci, Adama, Czesława i Władysława) aż do końca lat 40. XX wieku.



Dawna willa Stadników w Brzezowcu, 1928 r.
(fot. arch. J. Wyczesanego)

To właśnie u Zofii bywała Helena Kantor ze swym małym synkiem Tadeuszem, z czasem światowej sławy artystą. Rodzice Stefanii zmarli w Brzesku i oboje zostali pochowani na tutejszym cmentarzu parafialnym.



Cmentarz parafialny w Brzesku. Mogiła Aleksandra i Marii Stadników
oraz ich wnuka Czesława Goosa.
(fot. Jacek Filip)

Stefania Julia Stadnikówna urodziła się 16 lutego 1882 roku w Wielopolu Skrzyńskim. Predylekcję do rysunku i malarstwa ujawniła już we wczesnym dzieciństwie. Studiowała malarstwo w krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, mając za profesorów wielu znakomitych i cenionych artystów. 18 stycznia 1903 roku w kościele w Wielopolu poślubiła Ryszarda Ordyńskiego (1878 – 1953), nauczyciela gimnazjalnego w Jaśle i korepetytora u Stadników, z czasem wielką sławę teatru i filmu.

W 1908 roku Stefania Ordyńska zaopatrzona w list polecający krakowskiej ASP udała się do Rzymu, a następnie do Florencji, gdzie uzupełniała studia w tamtejszej ASP oraz poznawała malarstwo włoskiego gotyku i renesansu. W 1910 roku opuściła Włochy i przeniosła się do Paryża, gdzie nadal kontynuowała studia malarskie. W niedługim czasie doszło do rozwodu Ordyńskich, lecz mimo to dawni małżonkowie nadal będą utrzymywać ze sobą przyjacielskie stosunki.



Stefania Ordyńska
(fot. arch J. Wyczesanego)

Pod koniec XIX i na początku XX wieku Paryż był stolicą artystyczną świata, przyciągającą jak magnez młodych artystów z Europy, Stanów Zjednoczonych, a nawet Meksyku i Japonii. Tu mieli okazję zapoznać się z nowymi trendami w sztuce i spróbować szczęścia na wystawach paryskich. Lata pobytu w Paryżu to dla Stefanii Ordyńskiej czas względnej stabilizacji. Artystka dużo wystawiała na Salonach Jesiennych i w wielu innych galeriach, udzielała wywiadów prasowych i radiowych. Jej prace znalazły wielu nabywców z Polski, Francji, Holandii, Anglii i Stanów Zjednoczonych. Znała cały Montparnasse, dzielnicę bohemy z czasów swojej młodości – fowistów, kubistów i przedstawicieli Ecole de Paris. Wielką przyjaźnią darzyła ją, od lat mieszkająca w Paryżu – Olga Boznańska, wielka dama polskiego malarstwa.

20 czerwca 1919 roku w brzeskim kościele parafialnym pw. św. Jakuba miał miejsce chrzest siostrzeńca Stefanii (syna siostry Zofii) Władysława Stefana Goosa, którego została matką chrzestną, zaś ojcem chrzestnym był adwokat dr Wilhelm Dadlez. 26 października 1920 roku Ordyńska ponownie wyszła za mąż. Jej wybrankiem został inż. Elektryk Włodzimierz Morawski.

W 1939 roku Ordyńska przyjechała do kraju w związku z projektowaną na jesieni tego roku wystawą indywidualną w warszawskiej „Zachęcie”. Wybuch wojny uniemożliwił jednak jej organizację, a jednocześnie zablokował powrót artystki do Francji. Przywiezione na wystawę w skrzyniach obrazy, rysunki i grafiki spłonęły w 1944 roku podczas powstania warszawskiego. Podczas wojny malarka utraciła również paryski apartament, położony w dzielnicy Montparnasse, przy ulicy d’Amsterdam 100, pracownię przy placu Clichy i niemal cały dorobek życia.

Jesienią 1939 roku opuściła Warszawę i przeniosła się do mieszkającej w Brzesku siostry Zofii Goosowej. Tu przeżyła prawie całą okupację niemiecką. W czasie pobytu w naszym mieście Ordyńska związała się, zapewne za przykładem siostrzeńców Czesława i Władysława Goosów, z Armią Krajową, na zlecenie której fałszowała i podrabiała dokumenty. W Brzesku malarka przeżyła dwie wielkie rodzinne tragedie. Zginęli jej dwaj siostrzeńcy – obaj żołnierze AK.

Po zakończeniu wojny w latach 1945 – 1947 Ordyńska mieszkała na przemian w Brzesku i w Krakowie. W październiku 1945 roku została członkinią oddziału krakowskiego Związku Polskich Artystów Plastyków. Tęsknota za Paryżem i przybraną ojczyzną – Francją była powodem ponownego, po kilkuletniej przerwie spowodowanej wojną, osiedlenia się w czerwcu 1947 roku w tym mieście. Powojenny Paryż jednak nie był już tym miastem, jakie znała sprzed wojny. Wielorakie trudności i osamotnienie spowodowały powrót malarki do Polski. 18 sierpnia 1962 roku Ordyńska osiedliła się we Wrocławiu, gdzie mieszkała jej najbliższa rodzina.



Karta repatriacyjna
  (arch. J. Wyczesanego)

Mimo powrotu do kraju jej sytuacja nie była najlepsza, skoro w rok po powrocie została zwolniona z opłat członkowskich ZPAP, a w styczniu 1968 roku Ministerstwo Kultury i Sztuki przyznało jej roczny zasiłek w wysokości 700 zł. Artystka cieszyła się nim jedynie miesiąc, bowiem 10 lutego 1968 roku zmarła. Pochowana została na cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu.



Kserokopia legitymacji ZPAP
arch. J. Wyczesanego

Stefania Ordyńska malowała głównie widoki Paryża i Lasku Bulońskiego, Concarneau, Port – Vendres, Collioure, Montfort, Dinard oraz Bretanii, Prowansji, Pirenejów, także morze, plaże, zalane słońcem małe porty, portrety, akty, sceny rodzajowe z rybakami i kloszardami, martwe natury, kwiaty, rzadziej sceny religijne, a po wojnie także kompozycje abstrakcyjne. Obok malarstwa zajmowała się też grafiką, projektowała sztukę użytkową, a w czasie I wojny światowej wykonywała artystyczne lalki w pracowni Stefanii Łazarskiej.

Duży wpływ na Ordyńską wywarła twórczość: P. Cezanne’a, G. Ronaulta, M. Denisa, fawistów i kubistów. Jej obrazy cechuje duża wrażliwość, precyzja rysunku, żywa kolorystyka i harmonia kompozycji.

W 1962 roku otrzymała Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski <za zasługi na polu twórczości artystycznej>, nadany jej przez Prezydenta Polski na Uchodźstwie.”

(fragmenty artykułu Jerzego Wyczesanego „Pomiędzy Paryżem a Brzeskiem. Stefania Ordyńska (1882 – 1968)”, zamieszczonego w BIM, 3/2012,
czytaj » )

Jacek Filip

Od admina: Czytaj także: Zbigniew Stós, "Portret pięknej nieznajomej"

 
comments powered by Disqus


Copyright © 2004-2018 Zbigniew Stos Wszelkie prawa zastrzezone.
Uwagi, opinie i komentarze prosze przesylac na adres portal.brzesko.ws@gmail.com