Nieoficjalny Portal Miasta Brzeska i Okolic 
  Home  |   Almanach  |   BBS  |   Forum  |   Historia  |   Informator  |   Leksykon  |   Linki  |   Mapa  |   Na skróty  |   Ogłoszenia  |   Polonia  |   Turystyka  |   Autor  
 

Tym razem zainteresowaliśmy się drewnianymi kościółkami.  (Jacek Filip)  2014-03-29

Wykład Waldemara Libery o architekturze drewnianej słuchacze Uniwersytetu Trzeciego Wieku, w ramach Brzeskich Lekcji Historii, więcej », sfinalizowali 27 marca br. zwiedzeniem dwóch architektonicznych "perełek": kościoła pw. Św. Urszuli z Towarzyszkami w Gosprzydowej i kościoła pw. Św. Leonarda w Lipnicy Murowanej.


W powiecie brzeskim zachowało się kilka wartościowych zabytków tego typu architektury, a są nimi m.in. kościoły w: Iwkowej (XV w.), Jurkowie (XVI/XVII w.), Wojniczu i Gosprzydowej (XVII w.), Strzelcach Wielkich (XVIII w.), dzwonnice w: Porębie Spytkowskiej (XVI w.), Gosprzydowej (XVII w.), Czchowie (XIX w.), czy wreszcie dwór w Dołędze z 1 połowy XIX w.

 

Architektura drewniana to nie tylko kościoły katolickie, ale to także cerkwie i synagogi, dwory i dworki, zabudowania wiejskie (mieszkalne i gospodarcze) oraz tak zwana architektura przemysłowa, czyli wiatraki, młyny czy karczmy. Niestety, niektóre z tych budowli możemy oglądać tylko w skansenach, bo wielu już nie ma.

 

O tym, na co szczególnie należy zwrócić uwagę w gosprzydowskiej świątyni, opowiadał Jerzy Wyczesany. Drewno towarzyszyło człowiekowi na północy Europy od zarania dziejów, bo po prostu było wszędzie. Jednak do dnia dzisiejszego przetrwało już bardzo mało przykładów architektury drewnianej, a przyczyniły się do tego w dużym stopniu m.in. pożary. Utarło się, że obiekty drewniane  to wytwory sztuki ludowej, będące udziałem prostych wiejskich cieśli, co jest jednak błędem, bo na przykład takie kościoły, jak ten w Gosprzydowej, stworzyli budowniczowie o wysokiej wiedzy i umiejętnościach, zrzeszeni w strzechach (dawna nazwa cechów), często także „autorzy” kościołów murowanych.

 

Wiejskie kościoły drewniane reprezentują typ architektury, jaki ukształtował się w gotyku, a jest to znakomicie zakomponowana bryła, na którą składają się: jedna nawa z węższym prezbiterium zakończonym trójbocznie, okna głównie od strony południowej (od północy zaczęto je dodawać dopiero w baroku), bardzo stromy dach pokryty gontem, pod którym znajdują się wszystkie części kościoła. W baroku dodawano tak zwane soboty (sobótki), czyli zadaszone miejsca po bokach kościoła, pod którymi mogli schronić się, a nawet przenocować, wierni przyjeżdżający często z bardzo daleka już w sobotę, żeby być na niedzielnej mszy. Stąd taka nazwa. Dzwonnica, stojąca obok świątyni, ma konstrukcję słupową, natomiast kościelne belki tworzą układ wiązany. Od południowej strony widzimy niewielką kwadratową kaplicę, nakrytą kopułą; została dobudowana w 1954 roku, a przy jej budowie wykorzystano jeszcze przedwojenne plany architekta i wojewódzkiego konserwatora zabytków Bogdana Tretera.

 

Obecny kościół w Gosprzydowej powstał w 1697 roku. Wieś przez wiele wieków była własnością rodziny Wielogłowskich herbu Stary Koń i kościół został ufundowany przez jednego z członków tej rodziny.  Wcześniej była tu świątynia, czego dowodem są niektóre zachowane w istniejącym kościele elementy: piętnastowieczna chrzcielnica, szesnastowieczne okucia drzwi wejściowych i kamienna kropielnica. Nie jest to duży kościół. Jego wnętrze jest barokowe, o czym świadczy chociażby sklepienie kolebkowe. Również z okresu baroku pochodzi zamknięcie chrzcielnicy oraz słynący cudami obraz Matki Bożej Gosprzydowskiej (jest to kopia obrazu bocheńskiego, a ten z kolei jest kopią Madonny Częstochowskiej).

 

 

Ołtarz główny, zwieńczony obrazem św. Urszuli – patronki – jest późnobarokowy, podobnie jak ołtarze boczne. W kościołach, w których jest cudowny obraz lub figura, można przechodzić za nimi. Jest to tak zwany ambit, czyli obejście; posiada go również gosprzydowska świątynia. Kościoły drewniane były polichromowane. Tutejsza pochodzi z końca XIX wieku, ale nawiązuje do polichromii barokowych. Na chórze znajdują się, pięknie wkomponowane w całość wnętrza kościoła, organy z 1901 roku. Malowidło sufitowe w prezbiterium przedstawia Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny, natomiast w nawie Zmartwychwstanie Pana Jezusa. Na jednym z bocznych ołtarzy zwraca uwagę tak zwana marmoryzacja (marmuryzacja), czyli próba pokazania, że mamy do czynienia z bardzo szlachetnym materiałem, którym w istocie jest drewno, udające marmur. W dobudowanej kaplicy mamy ołtarz wykonany przez Wojciecha Samka z Bochni. Obraz na ołtarzu przedstawia św. Józefa, warto też zwrócić uwagę na znajdujący się tutaj obraz z wizerunkiem św. Szymona z Lipnicy.

 

 

Kończąc pierwszą część „lekcji”, jaką było poznanie kościoła pw. Św Urszuli z Towarzyszkami w Gosprzydowej, studenci UTW byli całkowicie zgodni, że wprawdzie wnętrze tej świątyni jest stosunkowo skromne, ale za to posiada swój niepowtarzalny urok.

 

Druga część „lekcji” miała miejsce w Lipnicy Murowanej, a konkretnie w kościele pw. Św. Leonarda – obiekcie, który w 2003 roku został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Pan Jerzy mógł sobie trochę odpocząć, bowiem o dziejach tego niezwykle cennego zabytku opowiedziała nam tym razem pani przewodniczka. Obawiając się, że w swojej relacji mógłbym coś istotnego pominąć, poprzestanę na dołączeniu zdjęć, natomiast osobom zainteresowanym proponuję skorzystanie z opisu tej „perełki”, jaki można znaleźć tutaj»:

 

 

Kolejną wyjazdową „Brzeską Lekcję Historii” zakończyliśmy przy mogile śp. Mieczysława Ledóchowskiego, wysłuchując wspomnienia Jerzego Wyczesanego o uczącym w latach 1945 – 1951 w brzeskim Liceum Ogólnokształcącym znakomitym nauczycielu fizyki i chemii, reprezentancie jakże znanej i powszechnie szanowanej  arystokratycznej rodziny.

 

 

W oparciu o prelekcję Jerzego Wyczesanego

opracował Jacek Filip

comments powered by Disqus


Copyright © 2004-2018 Zbigniew Stos Wszelkie prawa zastrzezone.
Uwagi, opinie i komentarze prosze przesylac na adres portal.brzesko.ws@gmail.com