Nieoficjalny Portal Miasta Brzeska i Okolic 
  Home  |   Almanach  |   BBS  |   Forum  |   Historia  |   Informator  |   Leksykon  |   Linki  |   Mapa  |   Na skróty  |   Ogłoszenia  |   Polonia  |   Turystyka  |   Autor  
 

Budowle w Rożnowie   (bap)  2014-01-11

W malowniczej okolicy, na prawym brzegu Dunajca w Sandeckiem, leży na uboczu w pośród wzgórz i lasów wieś Rożnów, do której przystęp najlepszy od miasteczka Czchowa, dwie mile odległego. Idąc od wsi w górę rzeki, grunt wznosi się coraz wyżej, następnie przechodzi dość nagle w grzbiet skalisty, około którego Dunajec robi zwrot, opływając z trzech stron to wyniosłe wzgórze, na którym sterczą ruiny zamku Rożnowa. Na pochyłości między wsią a ruinami temi, rozłożyły się dziś zabudowania dworskie, obok dawnych budowli, któremi się tu zajmujemy.

 

Budowle Rożnowskie są ostatniemi pozostałościami miejsca silnie niegdyś obronnego, którego posady zajął dwór, a należą do zabytków bardzo cennych architektury fortecznej wieków średnich, po wynalezieniu prochu.

 

Budowa niska pięciokątna z ogromnych ciosów stawiana, przy wstępie na podworzec w dole stojąca, dziś gorzelnią od swego niedawnego przeznaczenia zwana, jest bastionem sklepionem czyli Bulwardem jakie w końcu XV a początku XVI stólecia występują w historyi sztuki wojennej. Zastąpiły one miejsce barbakanów dawnych twierdz, a powstały równocześnie z wydoskonaleniem artyleryi działowej. Bulward w Rożnowie oszpecony zewnątrz do wysokiego stopnia, przez zamianę na gorzelnią — wewnątrz podzielony lichemi ścianami, zachował dotąd dla oka znawcy cały swój pierwotny typ; wspaniałe sklepienie jego z oknami dla ujścia dymu armat, jest ciekawem z powodu swój konstrukcyi, jak równie urządzenie strzelnic. Bulward łączy się murem dawnym i fossą z drugą częścią budowli Rożnowskich, użytych dziś za lamus i piwnice a leżących bliżej Dunajca.

 

 

Tu znaleźliśmy zabudowania bramy wiezdnej u mostu zwodzonego, a co najważniejsze, dobrze zachowaną poternę czyli korytarz do wycieczki wpadający w fossę. Wszelkie poszukiwania nasze co do historyi tych gmachów, były bezowocne - miejscowej tradycyi niema, herby tylko Leliwa na wspornikach Bulwardu umieszczone, nakazują odnieść jego budowę do czasu dziedzictwa Rożnowa w Tarnowskich rodzie; coby właśnie zgadzało się ze stylem epoki. Budowy te rozpoczęte może przez ojca, syn Hetman dokończył, gdyż brama wjezdna jest późniejszą w stylu. Dzisiejsze ruiny zamku górnego są bez znaczenia w archeologii lub sztuce, choć założony przez Piotra Rożna w końcu XIV wieku i był w posiadaniu Zawiszy Czarnego. Kościół śgo Wojciecha u stóp tego zamku erygowany dopiero w XVII wieku, parafia należeć miała do kościoła wsi Tropie.

 

 

Objaśnienie Tablic.


A. Widok jeometryczny od wschodu.

B. Plan reszty dawnych budowli u poziomu fossy.

     a) bulward; b) korytarz doń prowadzący, może zbrojownia; c) ściek z podworza;

     d) kazamaty; e) poterna.

C. Plan bulwardu u poziomu strzelnic.

D. Przekrój poprzeczny tegoż

E. Zewnętrzna strona sklepienia.

F. Widok przodkowy bulwardu.

G. Profil gzymsu okapowego.

H. I. Rzeźby na wspornikach skrajnych.

K. Plan sytuacyjny zamku i budowli dawnych.

L. Plan dołu dzisiejszego lamusa.

     a) sień wiezdna; b) sionka dla pieszych; c) mieszkanie wrotnego; d) poterna.

Ł. Przekrój poprzeczny lamusa:

M. Facyata tegoż gmachu od podworca.

N. Facyata gmachu poprzed bulwardem.

 

źródło: Zabytki dawnego budownictwa w Krakowskiem. Zeszyt nr. II i III , Kraków 1866 r.

 

Nadesłał: Mariusz Gałek

10 stycznia 2014 r. 


Od admina:
Beluarda rożnowska

Beluarda to:

1. Wieża oblężnicza związana mocno z belek, ma sterczący z boku taran w kształcie baraniego łba, do niszczenia murów z wielką siłą. Na różnych piętrach stają łucznicy, oszczepnicy i rycerze. Całość ruchoma na kołach, pozwalających przesuwać ją wzdłuż murów.

2. W fortyfikacji pierwotnie obszerna baszta. W XVI wieku w fortyfikacjach o narysie bastionowym, niewielki, mało rozwinięty bastion.


Beluarda rożnowska z XVI w.; stan obecny
fot. Jerzy Strzelecki
2007 r.

Przykład takiej budowli – stosunkowo dobrze zachowanej - znajduje się w Rożnowie, gm. Gródek nad Dunajcem (przy drodze Rożnów - Tropie). Jest elementem nieukończonej twierdzy - jednej z pierwszych w Polsce warowni o nowożytnej fortyfikacji obronnej - wzniesionej z inicjatywy wybitnego teoretyka sztuki wojennej Jana Amora Tarnowskiego w I poł. XVI w.[1]. Jej budowę podjęto w związku ze wzrostem zagrożenia tureckiego po bitwie pod Mohaczem, miała być jedną z najnowocześniejszych fortyfikacji w ówczesnej Polsce (w zamierzeniu była to tzw. palazzo in fortezza), jednak po śmierci hetmana w 1561 r. prace przerwano. Do dnia dzisiejszego przetrwał wspomniany beluard oraz mur kurtynowy wraz z bramą wjazdową.

źródło: wikipedia.pl

comments powered by Disqus



Copyright © 2004-2017 Zbigniew Stos Wszelkie prawa zastrzezone.
Uwagi, opinie i komentarze prosze przesylac na adres portal.brzesko.ws@gmail.com