Nieoficjalny Portal Miasta Brzeska i Okolic 
  Home  |   Almanach  |   BBS  |   Forum  |   Historia  |   Informator  |   Leksykon  |   Linki  |   Mapa  |   Na skróty  |   Ogłoszenia  |   Polonia  |   Turystyka  |   Autor  
 

Brzeski Uniwersytet Trzeciego Wieku w Bochni  (Jacek Filip)  2013-11-29

Ostatni wykład dla słuchaczy UTW historyka Waldemara Libery dotyczył gotyku, a „w kolejce” czekają renesans oraz barok wraz z rokokiem. Ponieważ w niedalekiej Bochni znajduje się obiekt, w którym można odnaleźć dzieła pochodzące z czasów, kiedy „obowiązywały” wymienione wyżej artystyczne style, dlatego 27 listopada br. odwiedziliśmy kościół parafialny (bazylikę) pod wezwaniem św. Mikołaja. Oprowadzał nas po nim Jerzy Wyczesany, który zna tę świątynię jak mało kto, ponieważ jest autorem, wydanej w 1988 roku przez bocheńskie Muzeum im. St. Fischera, książeczki „Wystrój artystyczny kościoła św. Mikołaja w Bochni”. Pozwolę sobie skorzystać z fragmentów pracy pana Jerzego.

 


„Przed nadaniem praw miejskich w 1253 r. istniał w Bochni drewniany kościółek pod wezwaniem św. Mikołaja, ufundowany przez księżnę Grzymisławę – matkę Bolesława Wstydliwego. W 1440 r. kościół spłonął doszczętnie, a jego odbudowę ukończono ok. 1445 r., w okresie późnego gotyku. W 1655 r. kościół znacznie ucierpiał w czasie wielkiego pożaru miasta. Pastwą ognia padł gotycki dach, runęły sklepienia nawy głównej i naw bocznych oraz przepadła znaczna część wyposażenia. Z pożogi ocalało jedynie prezbiterium z głównym ołtarzem, mury, fasada zachodnia oraz kaplica bł. Kingi. Odbudowę wnętrza, już w stylu barokowym z zachowaniem gotyckiej architektury zewnętrznej, ukończono w 1655 r. W II poł. XVIII w. wprowadzono do wnętrza kościoła wystrój barokowo-rokokowy autorstwa Piotra Korneckiego i jego warsztatu, w tym ołtarz główny, ołtarze boczne, ambonę, kilka obrazów i feretronów. W 1777 r. kościół odrestaurowano z subwencji salinarnej oraz dobudowano do prezbiterium od strony południowej kaplicę, na wzór kaplicy w bocheńskim kościele dominikanów, specjalnie dla pomieszczenia cudami słynącego obrazu Matki Boskiej. W XIX w. stan techniczny świątyni był zły, a drobne prace remontowe nie rozwiązywały problemu. W latach osiemdziesiątych XIX w. Jan Matejko zaprojektował wystrój kaplicy bł. Kingi – witraż, stalle, ołtarz, obraz Kingi oraz polichromię ścian wykonaną w 1890 r. przez Antoniego Tucha. W latach 1901 – 1905 kościół został poddany gruntownej restauracji w duchu neogotyku, wykonanej według obowiązujących ówcześnie doktryn konserwatorskich. Wspomniane prace wraz z gotycyzacją elewacji w znacznej mierze zmieniły wygląd kościoła. W 1912 r. kościół uzyskał nową polichromię figuralną i ornamentalną pędzla lwowskiego malarza Leonarda Winterowskiego i bocheńskiego Michała Tarczałowicza. W okresie międzywojennym kontynuowano zabezpieczenie wystroju kościoła (1926 r.). Po drugiej wojnie światowej, w latach 1960 – 1965, w związku ze szkodami górniczymi kościół poddano kompleksowemu wzmocnieniu konstrukcyjnemu. W latach 1965 – 1968 odnowiono wnętrze świątyni, wprowadzając nową polichromię pędzla Wacława Taranczewskiego. Prace konserwatorskie w kościele kontynuowane są do dnia dzisiejszego.

 

Spośród wielu obiektów sztuki sakralnej, fundowanych przez mieszczan na przestrzeni stuleci w bocheńskim kościele farnym, wyróżnia się pochodząca z II poł. XVIII w. zwarta grupa prac rzeźbiarskich i malarskich Piotra Korneckiego i jego warsztatu, stanowiąca zresztą gros jego zasobu zabytkowego. Największym i najciekawszym, aczkolwiek nie pierwszym dziełem Korneckiego w farze bocheńskiej jest ołtarz główny. Skonstruowany został jako architektoniczny, trójosiowy i dwukondygnacjowy, wsparty na cokole. Na osi środkowej pierwszej kondygnacji, w ozdobnej rzeźbionej ramie, umieszczony jest obraz pędzla Korneckiego przedstawiający św. Mikołaja – patrona fary. Pomiędzy kolumnami znajdują się naturalnej wielkości, poprawne pod względem anatomicznym i doskonałe w ruchu figury czterech Ewangelistów- Mateusza, Marka, Łukasza i Jana. W części środkowej drugiej kondygnacji (...) umieszczony jest obraz Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, również pędzla wspomnianego artysty.

 

 

Przed przystąpieniem do budowy ołtarza głównego lub bezpośrednio po jego ukończeniu, wykonane zostały: ambona, ołtarze boczne i inne elementy wystroju wnętrza. Ołtarze boczne: św. Jana Nepomucena (dawniej św. Izydora) z figurami św. św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty (1765), Św. Trójcy z figurami św. św. Augustyna i Ambrożego (1767), św. Marii Magdaleny (d. św. Rozalii), z figurami św. św. Tomasza z Akwinu i Hieronima, św. Józefa (d. Matki Boskiej Nieustającej Pomocy) z figurami św. św. Piotra i Pawła (1773), św. Wojciecha (d. św. Judy Tomasza), z figurami dwóch biskupów (1774) i św. Jana Chrzciciela, z figurami niezidentyfikowanych świętych (1775), ustawiono od strony nawy głównej przy filarach biegnących ku prezbiterium oraz w arkadach międzynawowych.

 

Prócz wspomnianych dzieł Kornecki wykonał jeszcze kilka obrazów ołtarzowych: Trójcę Św. (1767, ołtarz Św. Trójcy), Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny (1768, ołtarz główny), św. Mikołaja (1770, tamże) oraz „portatilis” (przenośne – przyp. J.F.) o ażurowych, snycerskich obramieniach, umieszczone na ołtarzach, a przedstawiające Matkę Boską Szkaplerzną i św. Annę (1768), św. Michała Archanioła (1769, ołtarz św. Józefa), Opatrzność Bożą (1771, ołtarz Św. Trójcy), św. Marię Magdalenę i św. Jana Chrzciciela (1773).
W kaplicy Matki Boskiej Bocheńskiej ustawiony jest ołtarz, pochodzący z dawnego kościoła dominikanów. Ufundowany został w 1740 r. przez kasztelana wojnickiego Piotra Konstantego Stadnickiego (zm. 1746 r.) W środkowej partii mieści się obraz (słynący cudami – przyp. J.F.) Matki Boskiej Bocheńskiej, natomiast w górnej, obraz Dzieciątka Jezus z Krzyżem z I poł. XVIII w.

 

Neogotyk reprezentuje ołtarz bł. Kingi z 1898 r., znajdujący się w kaplicy pod jej wezwaniem, zaprojektowany podobnie jak całe wyposażenie kaplicy przez Jana Matejkę. Obraz bł. Kingi podług szkiców rysunkowych Matejki, wykonał jego uczeń Władysław Rossowski.

 

Do interesujących zabytków snycerstwa zaliczyć można okazałe barokowe stalle z 1667 r. W zapleckach znajdują się dwa cykle malowideł na desce, obrazujące żywoty św. św. Jana Chrzciciela (stalla północna) i Stanisława Biskupa – patrona urzędników salinarnych (stalla południowa).

 

Na chórze zachodnim, wspartym niegdyś na potężnych doryckich kolumnach, znajdują się organy. Najstarsza o nich wzmianka pochodzi z 1554 r., kiedy to mieszczka Rusiecka zapisała na ich budowę znaczną kwotę pieniężną. Obecne, podobnie jak ich prospekt, pochodzą z 1783 r. Prospekt organowy utrzymany w stylu barokowym jest rzeźbiony, malowany i złocony.

 

 

W 1847 r. sprowadzono z Wiednia olbrzymi drewniany pająk z 48 lichtarzami, będący votum za ocalenie niektórych rodzin szlacheckich przed rabacją chłopską 1846 r.

 

 

Wśród kamiennych rzeźb najstarszą jest wykonana w piaskowcu pińczowskim płyta nagrobna św. Jacka Odrowąża. Płaskorzeźba pochodząca zapewne z początku XVII w. należała niegdyś do jakiejś większej całości. Święty przedstawiony został w pozycji półleżącej. Nad nim widnieje postać Boga Ojca w obłokach, zaś z boku nad jego nogami umieszczony został kartusz herbowy Odrowążów. Zgodnie z wielowiekową bocheńską tradycją dominikańską jest to nakrycie tumby (sarkofag – przyp. J.F.) grobowej św. Jacka, przekazane tutejszemu konwentowi po sprawieniu nowego, okazalszego nagrobka w kościele dominikanów w Krakowie.

 

 

W II poł. XVII w. powstała barokowa marmurowa chrzcielnica uzupełniona późniejszą drewnianą i złoconą pokrywą w kształcie korony z przedstawieniem Chrztu Chrystusa w Jordanie. Przypomina ona olbrzymi kielich z kwadratową stopą, przechodzącą w ośmiobok i niski walec, z którego wyłania się nodus (zgrubienie – przyp. J.F.) o gruszkowatej formie, wieńczący płytką, kanelowaną (kanele – pionowe, równo od siebie odległe rowki – przyp. J.F.) czarę.

 

 

Interesująco przedstawiają się neorenesansowe epitafia wykonane przez Wojciecha Samka, poświęcone m.in. Janowi Henrykowi Dąbrowskiemu (1897 r.) z medalionem portretowym malowanym przez Ludwika Stasiaka. Duże walory artystyczne posiada powstały w początkach XVIII w. duży cenny obraz holenderskiego malarza Tobiasa van Nymegena (1670 – 1740) Uzdrowienie ślepego nad sadzawką Siloe zawieszony w prezbiterium, po lewej stronie głównego ołtarza. W 1846 r. zostały namalowane przez bocheńskiego artystę Karola Mireckiego (1809 – 1862) obrazy, stanowiące cykl Drogi Krzyżowej. Charakterystyczną ich cechą jest płaszczyznowość, dość mocno podkreślona konturami.”

 

To tylko wybiórczo przedstawione „skarby” bocheńskiej bazyliki, bo opisanie wszystkich zabrałoby bardzo dużo miejsca, a poza tym najlepiej je zobaczyć, do czego serdecznie zachęcam. Z Brzeska do Bochni jest wszak tylko przysłowiowy rzut kamieniem.

 

 

GALERIA ZDJĘĆ

 

Korzystając z publikacji Jerzego Wyczesanego „Wystrój artystyczny kościoła św. Mikołaja w Bochni”, opracował Jacek Filip.

comments powered by Disqus


Copyright © 2004-2018 Zbigniew Stos Wszelkie prawa zastrzezone.
Uwagi, opinie i komentarze prosze przesylac na adres portal.brzesko.ws@gmail.com